Samen lezen met anderstaligen in bibliotheek

We zijn een beetje jouw familie

Wat gaan we morgen doen?
Volgende week?
Volgend jaar?
Waar kunnen we ons wassen?

Bibliotheek Luchtbal (Antwerpen), dinsdagnamiddag. We zitten met 13 deelnemers rond de tafel voor de wekelijkse sessie samenlezen met mensen die Nederlands leren. Begeleidster Lut slaat een brug van het verhaal naar de vraagtekens in het leven van de deelnemers. Hoe vraagtekens je uit de slaap houden, zoveel energie vreten, zoveel slaap wegnemen, een grote berg worden. Eén deelneemster vertelt dat ze zich voortdurend afvraagt wanneer de oorlog in Afghanistan stopt, wanneer het weer veilig wordt. Dat ze haar dochter vaak vraagt of die haar wil vergezellen, als ze teruggaat om haar land in vrede te bezoeken. “Maar ik vrees dat ze te oud zal zijn om nog mee te willen, als het weer veilig is in Afghanistan. Ze kent mijn land niet.”

Wij zijn een beetje jouw familie

We zoeken mooie zinnen in de tekst en staan lang stil bij “Hoe lang duurt een nacht?” We proeven de woorden ‘eenzaamheid’ en ‘alleen’ en ‘glimlach’. Het is bijna cliché, en toch gebeurt het echt: één deelneemster vertelt dat ze geen familie heeft in België, waarop een man reageert dat iedereen rond de tafel toch een beetje haar familie is. Het was te oprecht om melig te over te komen.

Ze glimlachen weinig

Ze vinden ook dat Antwerpenaren weinig glimlachen, en sommigen zijn bang om Nederlands te praten omdat hun buren boos kijken als ze een fout maken. “Maar ik wil oefenen.” Eén deelneemster durft te vertellen dat ze hier, na al die jaren, niet graag is. Ze wil niet ondankbaar zijn, aarzelt ze, maar ze zou zo graag terugkeren. Anderen zeggen dat ze, sinds ze kinderen hebben, hier thuis zijn, voor en door hun kinderen.

Die balans zoeken, altijd weer

We balanceren, zoals vaker in een samenleesgroep, tussen zware gevoelens en lichtheid. Opnieuw zie ik het gebeuren: dankzij het verhaal proeven deelnemers woorden, vinden ze elkaar, herkennen ze elkaars emoties, raken ze in gesprek over mooie en lastige dagen in hun leven. Al die deelnemers zitten hier uit vrije wil, net als begeleidster Lut. Het is gewoon mooi.

De wereld zou een mooiere plek zijn

En dat op de dag dat onze federale regering alweer bijna struikelde over een VN-migratiepact en, erger nog, de dag dat één van onze regeringspartijen een campagne vol klinkklare racismekreten lanceert (en die een uur later weer intrekt).

Soms vertel ik het tijdens een training SamenLezen, soms vertel ik het aan mijn vrienden op café, soms zeg ik aan deelnemers: als meer mensen elke week zouden samen lezen, samen schoonheid zouden ontdekken en samen over verschillende meningen zouden praten. Heus, de wereld zou een mooiere plek zijn.

 

Ilona Plichart, gepassioneerd samenleesbegeleider

Reikhalzen als de giraffe van Hugo Claus

Als heel ons land Hugo Claus herdenkt, presenteren we met extra veel eerbied en plezier zijn teksten tijdens SamenLezen. Zo ook vorige week in Brussel, in een groep met mensen met psychische kwetsbaarheid. We lezen een heel gekend gedicht van Claus:

Op Thomas zijn vierde verjaardag

Later, mijn jongetje, word je een man,

Later reikhals je als een giraffe naar het hoe en het waarom.

Men zal je stempelen als bagage.

Men zal je kwetsen om je wens en je droom.

En jij zal trachten eens en voorgoed te fotograferen

het hoe en waarom van de vrouw

die kantelt in je lakens

die zingt naarmate je ontdubbelt in haar vel.

En nog later, jongetje, wordt

je leven een plakboek.

Maar nog lange niet, nog lange niet.

 

Rond de tafel zitten twee literatuurkenners, enkele mensen die alleen tijdens onze bijeenkomsten met literatuur in contact komen, een man die aan vroegdementie lijdt. Een heerlijke verzameling mensen.
De laatste zin proeven we opnieuw en opnieuw: “Maar nog lange niet, nog lange niet.’ Die woorden doorvoelen we en openen het gesprek naar de moeilijkere regels in dit gedicht. Wat dat eigenlijk is, een plakboek? Instagram van enkele decennia terug, of toch net niet? En vinden we dit een positieve zin, of bedoelt vader Claus het ook als een waarschuwing voor zijn zoon?

De giraffenhals inspireert, het beeld komt aan. “Ik weet nog altijd niet hoe het zit met het hoe en het waarom”, klinkt het rond de tafel. “Ik ben het alweer vergeten”, vult een andere deelnemer aan.

Wat alle deelnemers herkennen, is gekwetst worden om je droom en om je wensen. Eén deelnemer net voor de tweede keer opa geworden (hij glimlacht voorzichtig trots als we hem feliciteren) en uit zijn bezorgdheid. Wat kan hij dromen voor dat kleinkind, de wereld is zo moeilijk geworden? Welk plakboek zal het kleinkind volkleven?

Gelukkig, en zo is Claus vaak, is er ook lichtvoetigheid en een vleugje erotiek in het gedicht. De regel ‘Die zingt naarmate je ontdubbelt in haar vel’ vinden de mannen rond de tafel de mooiste zin uit het gedicht. Waarop één iemand monkelend toevoegt “de vrouw die kantelt in je lakens, daar kunnen wij nu eens niets op tegen hebben.”

Die Claus toch… één gedicht, zeven deelnemers op een dakterras hoog in Brussel. De wereld ongrijpbaar en vanmiddag ook warm, woorden die ons optillen en ons laten voelen: vandaag zijn we geen bagage. Vandaag reikhalzen we naar wat er in taal en achter woorden verborgen zit, en dat delen we met elkaar.

Dit moment hoort in ons plakboek.

 

Ilona

Samenlezen_tweetalig

Samenlezen in de sneeuw, en in zomers avondblauw van Rimbaud

Vrijdagnamiddag, de sneeuw maakt dat ik twee keer wegglijd voordat ik binnenwandel, mijn jas over een stoel hang en rondkijk of ik bekende gezichten zie. Zelfs in dit weer schuiven we met ons zessen aan tafel, en er komt nog een telefoontje van een samenlezer die laat weten dat hij zich niet door de witte vlokken waagt.
H. schuift vandaag voor het eerst mee aan, en heeft mij zonet al aan een reeks vragen onderworpen. Waarom werk ik met boeken? Wat betekent lezen voor mij, en voor de wereld? Hij monkellacht als ik antwoord dat literatuur de mooiste gids voor het leven kan zijn, en dat lezen voor mij zoiets is al ademen.

Tweetalig samenlezen, dat is springen van Frans naar Nederlands, van “les soirs bleus d’été” naar “het zomers avondblauw”. Lees meer

Lezing Beeldboek Christoffel

“Want daar draait het hier elke dag om”

Hoe doe jij dat, een lezing geven over jouw boek voor mensen die minder goed Nederlands praten? “Gewoon”, antwoord ik dan. “Ik breng mijn boek mee en de kamishibai-versie met grote foto’s. Ik vraag om de stoelen in een halve cirkel te zetten. Ik vertel dat ik blij ben dat ze mij hebben uitgenodigd. En af en toe pas ik woorden aan.”

Als alle deelnemers aan een gesprek Nederlands leren, dan is dat aanpassen. Dan gebruik ik nog wat vaker armen en handen en voeten. En praat ik bewust in vertragingsmodus. Sommige thema’s raken we minder aan. En even vaak heb ik gemerkt dat net vertragen en verstillen, zorgen voor een diep gesprek.Christoffel-Lezing met handen en voeten

De kracht van (moeilijke) woorden

Lees meer

Auteurslezing over dromen bij' De droom van Christoffel'

Christoffel droomt, Salwa droomt, jij mag dromen

Auteurslezing bij OKAN-klasZe is midden 20 en heeft in België leren lezen. Met een verlegen lach en tegelijkertijd ook met overtuiging vertelt ze dat ze graag een kinderboek wil schrijven, om de kinderen te vertellen over het leven in Soedan.

Hij is 16 en vertelt aan zijn medeleerlingen dat hij later graag wil trouwen en kinderen wil krijgen met een lieve vrouw. Zijn medeleerlingen zie ik twijfelen en dan besluiten om niet te beginnen lachen. De klasgenoot zegt het te plechtig om tienergegiechel (dat de rest van de lezing wel aanwezig is) los te laten op zijn trouwplannen. Lees meer

Ilona over boeken en samenlezen in De Morgen

Vrouwen die lezen zijn gevaarlijk: over mijn leven in boeken (De Morgen)

Kijk es aan! Vorige week stond ik in De Morgen en mocht ik vertellen welke boeken mee mijn leven, zowel professioneel als privé, vormgeven. Natuurlijk ben ik superblij dat De Morgen mij hiervoor belde. Ik kreeg ook veel reacties op het stuk.

Twee stukjes uit het interview: Lees meer

De kracht van vertellen – Vertelfestival Antwerpen

Op donderdag 11 mei vertelden Marijke Sanctorum en ikzelf over het bijzondere verhaal van Samenlezen in Antwerpen, op ‘De kracht van vertellen’, een avond à la TED-talk in een volle Permekebibliotheek. We wilden vooral de stem van de deelnemers vertolken, en daarom hebben we maandenlang uitspraken van deelnemers verzameld en die als dialoog gebracht. En dat werkte! Enkele deelnemers zaten in de zaal, herkenden zichzelf en gingen daarover tijdens het drankje achter in gesprek met anderen.

Voor we de dialoog brachten, vertelde ik meer over Samenlezen in Antwerpen. Die inleiding deel ik graag met jullie:

Er waart een onstuitbare positieve stoet van samenleesbegeleiders en deelnemers aan samenleesgroepen door Antwerpen. Zij buigen zich over teksten, wroeten naar betekenissen, leggen hun hart en ziel op tafel. Ze vinden woorden, ze verbinden zich met elkaar, met de tekst, met hun ziel, met onze stad. En dat dankzij de kracht van woorden en de magie van mooie teksten. Lees meer

Van Aleppo naar getto

 

“Ik ben blij dat hij gelijk gekregen heeft en dat die mensen niet naar België komen. Maar ik weet wel dakik da eigenlijk nie mag zegge.”

Zo meteen gaan we samenlezen. Terwijl we de thee en de koekjes klaarzetten en voldoende stoelen rond de tafel schuiven, ligt de krant open. Ik reageer niet op wat één vroege deelneemster zegt. Of beter: ik reageer niet met woorden. Lees meer

Stap trager dan je hartslag vraagt

Ik verzorg een workshop ‘Samenlezen met anderstaligen’ voor medewerkers van de Taalpunten in Vlaams-Brabant. Ik mag hen warmmaken voor samenlezen met anderstaligen… Dit is het uitgelezen moment om deze mensen echt te laten ervaren hoe literaire teksten, intense emoties en (nog) niet perfect Nederlands, zo mooi samengaan.

We starten met een stukje uit ‘Ik zie jou, zie jij mij’ van Siska Goeminne. Ik heb al gemerkt dat deze tekst werkt bij heel verschillende doelgroepen: mensen die Nederlands leren, kinderen, hooggeschoolde volwassenen, psychisch kwetsbare mensen… Lees meer